Hukuk Mahkemelerinde İstinaf Kanun Yolu

Muhakemeleri Kanunu ile hukuk sistemimizdeki iki dereceli yargılama sistemi üç dereceli yargılama sistemine dönüşmüş, Temmuz 2016’da İstinaf Mahkemeleri’nin kurulması ile ilk derece mahkemelerinin kararlarına karşı ikincil olağan başvuru yolu İstinaf olmuştur. İstinafın yeni bir sistem olması dolayısı ile uygulamada birtakım kafa karışıklıkları ve hatalar yaşanmakta, kimi hukukçular bu sistemin yargıdaki iş yoğunluğunu çözme konusunda etkili olacağını düşünürken kimileri ise yargıdaki sistemi olumsuz etkileyeceği  görüşünde.  Bu yazımızda istinaf kanun yolunu ele alarak meslektaşlarımızın bu yeni sistemde yaşayacağı zorlukları biraz olsun bertaraf etmeye çalışacağız.

Nedir?

İstinaf kanun yolu, ilk derece mahkemesi ile temyiz incelemesi arasında, ikinci derece bir denetim mekanizması ve kanun yoludur. İstinaf kanun yolunun uygulanması durumunda, ilk derece mahkemesi kararından sonra, karar önce istinaf denetimine tâbi tutulacak, istinaf denetiminden sonra temyiz yolu açıksa temyize başvurulabilecektir.
İstinafta, iş ve nüfus yoğunluğuna göre, belirli bölgelerde teşkilâtlanacak olan bölge
adliye mahkemeleri, istinaf incelemesini yapacaklardır. Şu anda geçici olarak dokuz yerde bölge adliye mahkemesi kurulması kabul edilmiştir. Ancak ileride bu sayının artırılması mümkündür.
Yeni kanun yolu sisteminin uygulanmaya başlaması halinde, adlî yargıda yargılamamız üç aşamalı olacaktır. Önce mahkemede ilk derece yargılaması yapılarak karar verilecek;
ardında bölge adliye mahkemesinde istinaf incelemesi yapılacak; son olarak da Yargıtay’da temyiz incelemesi gerçekleştirilecektir.

Hangi kararlar istinaf edilebilir?

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 341. maddesi, istinafa tabi kararları gösteriyor. Buna göre, ilk derece mahkemelerinden verilen nihai kararlar  ile nihai karar niteliğinde olmasa da ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz taleplerinin reddi ve bu taleplerin kabulü halinde, itiraz üzerine verilecek kararlar istinaf edilebilecek.

Malvarlığına ilişkin davalarda, miktar veya değeri 1.500 TL’yi geçmeyen davalara ilişkin kararlar kesin olduğundan, istinaf edilemeyecek. Alacağın bir kısmı dava edilmiş ise, istinaf sınırı alacağın tamamına göre belirlenecek. Kısmi kabul kısmi red halinde ise, kararın kabul veya red edilen bölümü 1.500 TL’yi geçmeyen taraf istinafa başvuramayacak.

İstinaf dilekçesi nereye verilir?

Dilekçe, normal yargılama usulünde olduğu gibi, kararı veren mahkemeye veya bu mahkemeye gönderilmek üzere başka yer mahkemesine verilebilecek. İstinaf, harç ve giderlerin yatırıldığı tarihte yapılmış sayılacak (m. 344).

İstinaf süresi nedir?

İstinaf yoluna başvuru süresi, ilamın tebliğinden itibaren iki haftadır. Ancak, özel kanun hükümlerinin saklı olduğu, 345. maddede belirtiliyor.

İstinaf dilekçesi reddedilebilir mi?

Evet. Şayet istinaf süresi geçmişse, kesin olan bir karara ilişkinse dilekçeyi alan mahkeme, istinaf talebinin reddine karar vererek bu kararı ilgilisine tebliğ eder. Bu red kararı ise, iki haftalık süre içinde istinaf edilebilir. Bu durumda Bölge Adliye Mahkemesi, red kararını yerinde görmezse, yerel mahkeme kararına göre istinaf incelemesini yapar.

Katılma yoluyla istinaf nedir?

Karşı tarafın istinaf dilekçesini alan taraf, bu dilekçeye cevap vererek istinafa katılabilir. Bu tarafın istinaf hakkının bulunmaması veya süreyi geçirmiş olması, katılma yoluyla istinafa başvurmasına engel değildir. Böyle bir durumda kararı istinaf eden, diğer tarafın cevap dilekçesine iki hafta içinde cevap verebilir.

İstinaf yoluna başvuran, talebinden feragat ederse veya Bölge Adliye Mahkemesi, talebi esasa girmeden reddederse, katılma yoluyla başvuran tarafın talebi incelenmez, bu talep de reddedilir.

İstinafa başvurma hakkından feragat mümkün mü?

Hayır. Taraflar, kararın tebliğinden önce istinaf hakkından feragat edemez. İstinaf başvurusundan sonra feragat yapılmışsa, yerel mahkeme başvurunun reddine karar verir. Dosya Bölge Adliye Mahkemesi’nde ve henüz karara bağlanmamışsa, başvuru, feragat nedeniyle reddedilir.

İstinaf, icrayı durdurur mu?

Temyiz kanun yolunda olduğu gibi, istinaf yoluna başvurulması kural olarak kararın icrasını durdurmaz. Ancak İcra ve İflas Kanunu’nun icranın geri bırakılmasına ilişkin 36. maddesi hükmü saklıdır. Ancak nafaka kararlarında icranın geri bırakılmasına karar verilemez. Ayrıca kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz malların aynına ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez.

İstinafta duruşma usulü nedir?

İstinaf kanun yolu, 353. maddede belirtilen haller dışında duruşmalıdır. Şu hallerde Bölge Adliye Mahkemesi, esası incelemeden kararın kaldırılmasına ve davanın yeniden görülmesi için dosyanın yerel mahkemeye veya kendi yargı çevresinde uygun göreceği başka bir yer mahkemesine ya da görevli ve yetkili mahkemeye gönderilmesine duruşma yapmadan karar verir:

  1. Davaya bakması yasak olan hakimin karar vermiş olması,
  2. Haklı ret talebine rağmen, reddedilen hakimin davaya bakmış olması,
  3. Görevli ve yetkili mahkemenin görevsizlik veya yetkisizlik kararı vermiş olması veya görevli ve yetkili olmamasına rağmen davaya bakmış olması yahut mahkemenin Bölge Adliye Mahkemesi yargı çevresi dışında olması,
  4. Diğer dava şartlarına aykırılık bulunması,
  5. Mahkemece, usulü aykırı olarak davanın veya karşı davanın açılmamış sayılmasına, davaların birleştirilmesine veya ayrılmasına, merci tayinine karar verilmiş olması,
  6. Mahkemece, tarafların davanın esasıyla ilgili olarak gösterdikleri delillerin hiçbiri toplanmadan veya gösterilen deliller hiç değerlendirilmeden karar verilmiş olması,

Ayrıca, şu durumlarda da davanın esasıyla ilgili olarak duruşma yapılmadan karar verilecektir:

  1. İncelenen mahkeme kararının usul veya esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşıldığı takdirde başvurunun esastan reddine,
  2. Yargılamada eksiklik bulunmamakla beraber, kanunun olaya uygulanmasında hata edilip de yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç duyulmadığı takdirde veya kararın gerekçesinde hata edilmiş ise düzeltilerek yeniden esas hakkında,
  3. Yargılamada bulunan eksiklikler duruşma yapılmaksızın tamamlanacak nitelikte ise bunların tamamlanmasından sonra yeniden esas hakkında.

Duruşma için taraflara çıkarılan davetiyelerde hazır bulunmadıkları takdirde tahkikatın yokluğunda yapılacağı bildirilir. Ayrıca bu davetiyede, belirlenen giderin de duruşma gününe kadar avans olarak yatırması gerektiği de belirtilir.

İstinafa başvuran, kabul edilebilir bir mazerete dayanarak duruşmaya katılamazsa, yeni bir duruşma gün tayin edilir. Ancak mazeretsiz olarak duruşmaya katılmazsa veya tahkikat giderlerini yatırmazsa, dosyanın mevcut durumuna göre karar verilir. Ancak tahkikat yapılmaksızın karar verilmesine olanak bulunmuyorsa, tarafın katılmaması veya gideri yatırmaması halinde istinaf başvurusu reddedilir.

İstinaf incelemesi sonrası verilebilecek kararlar nelerdir?

  1. Ön inceleme sonunda usulden red kararı (m.352)
  2. Esası incelemeden kararın kaldırılması ve davanın yeniden görülmesi için dosyanın geri gönderilmesi (m. 353/1a)
  3. Başvurunun esastan reddi (m.353/1b-1)
  4. Kararın kaldırılarak düzeltilmesi (m. 353/1b-2)

Bölge Adliye Mahkemesi incelemesini nasıl yapar?

Bölge Adliye Mahkemesi, dosya üzerindeki incelemesini heyet olarak veya görevlendireceği bir üyesi tarafından yapar. Gereken hallerde bir başka Bölge Adliye Mahkemesi veya ilk derece mahkemesi de istinaf edilebilir.

İnceleme, istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılır. Ancak kamu düzenine aykırılık halleri re’sen gözetilir.

İstinaf yolunda yapılamayacak usul işlemleri nelerdir?

357. maddeye göre, şu işlemler istinaf yolunda yapılamaz:

  1. Karşı dava açılamaz
  2. Davaya müdahale talebinde bulunulamaz
  3. Davaların birleştirilmesi isteminde bulunulamaz (ıslah ve m.166/1 hariç olmak üzere)
  4. İlk derece mahkemesinde ileri sürülmeyen iddia ve savunmalar dinlenmez (re’sen gözetilecekler hariç)
  5. Yeni delillere dayanılamaz
  6. Bölge Adliye Mahkemeleri için yetki sözleşmesi yapılamaz

Ancak, ilk derece mahkemesinde usulüne uygun olarak gösterildiği halde incelenmeden reddedilen veya mücbir sebeple mahkemeye sunulamayan deliller, Bölge Adliye Mahkemesi’nce incelenebilir.

Sonuç olarak; İstinaf HMK 341-360. maddeleri arasında düzenlenmiş olup kanunu dikkatlice okumanızda fayda var. Ayrıca uygulamada dikkat edilmesi gereken hususlar da fikrimce şunlardır:

  • süreye dikkat ediniz. Eğer gerekçeli karar açıklanmamış ise süre tutum dilekçesi ile gerekçeli kararın açıklanmasına dek süreyi durdurabilirsiniz.
  • istinaf dilekçenizde belirtilen hususlar ile sınırlı inceleme yapıldığı için dilekçenizi istinaf sebeplerini ayrıntılı olarak belirterek yazınız.

Leave A Comment

All fields marked with an asterisk (*) are required